Teoria cyklu koniunkturalnego i kryzysow
Charakterystyczną cechą gospodarki kapitalistycznej jest rozwój cykliczny, przerywany periodycznie kryzysowymi spadkami produkcji. Z różnym natężeniem i o różnej głębokości kryzysy występują na przestrzeni całej dotychczasowej historii kapitalizmu. Nie wszystkie miały charakter ogólnoświatowy, przebiegały też w pojedynczych krajach wykazując różne cechy specyficzne i różne natężenie w poszczególnych gałęziach gospodarki narodowej. W ciągu całego okresu po II wojnie światowej pojawia się wiele nowych zjawisk w przebiegu cyklu, ale i ten okres nie jest bynajmniej wolny —jak zobaczymy — od kryzysowych załamań produkcji przemysłowej. Kryzysy w gospodarce kapitalistycznej zaczęły występować już w końcu XVIII i na początku XIX w. Pierwszym kryzysem przemysłowym w gospodarce kapitalistycznej był kryzys w angielskim przemyśle bawełnianym w 1788 r. Drugi kryzys, tj. w 1793 r., ogarnął — oprócz przemysłu bawełnianego — także inne gałęzie przemysłu angielskiego. Rok 1797 przynosi następny kryzys. Najgłębszy w tym okresie był kryzys w 1810 r.; po 5 latach gospodarkę angielską nawiedził nowy kryzys nadprodukcji. Były to w zasadzie kryzysy lokalne, bez poważniejszych konsekwencji dla innych krajów, mimo że odczuwały je kraje będące z Anglią w ścisłych stosunkach ekonomicznych, a przede wszystkim dostarczające Anglii bawełnę. Nie były to kryzysy ogólnej nadprodukcji, obejmowały w zasadzie jedną gałęzi produkcji, poza tym były dość częste i stosunkowo krótkotrwałe.