Podstawowe założenia marksistowskiej teorii cyklu koniunkturalnego
Marksistowska ekonomia polityczna traktuje jako główną przyczynę kryzysów działanie podstawowej sprzeczności produkcji kapitalistycznej. Istota tej sprzeczności polega na tym, że produkcja w .gospodarce kapitalistycznej ma charakter społeczny, natomiast przywłaszczanie — prywatnokapitalistyczny. Działanie tej sprzeczności prowadzące do powstania kryzysów nadprodukcji wystąpiło wraz z ugruntowaniem się kapitalistycznych stosunków produkcji i rozwojem wielkiej, kapitalistycznej produkcji maszynowej. Przy potężnych rozmiarach produkcji, jakie niesie ze sobą kapitalistyczny przemysł, oparty na zastosowaniu maszyn, występują wszystkie materialne przesłanki cykliczności produkcji kapitalistycznej. Przesłanki te nie mogły jeszcze ujawnić się z całą siłą w okresie manufakturowego stadium kapitalizmu, przy względnie małej produkcji i małej dynamice zmian w technice produkcji. Rozpatrzymy bliżej istotę podstawowej sprzeczności gospodarki kapitalistycznej. Społeczny charakter produkcji w kapitalizmie polega na tym, że każdy towar jest wytworem pracy wielu ludzi i przeznaczony jest do zaspokojenia potrzeb społecznych. Fakt, że każdy towar jest wytworem wysiłku wielu producentów, wynika ze społecznego podziału pracy. Przejawem społecznego charakteru produkcji kapitalistycznej jest skupienie procesów produkcyjnych w wielkich zespołach produkcyjnych, przedsiębiorstwach i zespołach przedsiębiorstw, zatrudniających wielu robotników i pracowników inżynieryjno-technicznych, dysponujących olbrzymimi kapitałami i środkami.