Monopolistyczne stadium kapitalizmu
Szczególnie wysoki stopień uspołecznienia produkcji występuje w monopolistycznym stadium kapitalizmu. Znajduje to wyraz w powstaniu wielkich zjednoczeń monopolistycznych, skupiających decydującą część produkcji danej gałęzi, obejmujących swym zasięgiem wiele krajów kapitalistycznych. Najwyższą, możliwą w gospodarce kapitalistycznej formą uspołecznienia procesu produkcji są wielkie państwowo-monopolistyczne przedsiębiorstwa, których właścicielem jest kapitalistyczne państwo. Rezultatem uspołecznienia produkcji kapitalistycznej jest znaczny wzrost wydajności pracy, wprowadzanie nowych i lepszych metod produkcji, postęp w dziedzinie technicznego uzbrojenia pracy itp. Rozwój społecznego podziału pracy jako przejawu uspołecznienia procesu produkcji prowadzi także do rozwoju "'' wymiany — zarówno wewnętrznej, jak i w skali międzynarodowej. Na skutek istnienia w gospodarce kapitalistycznej prywatnej własności środków produkcji uspołecznienie produkcji w kapitalizmie ma charakter antagonistyczny. Społecznemu charakterowi produkcji przeciwstawia się bowiem tutaj prywatnokapitalistyczna forma przywłaszczania. Oznacza to, że wytwory pracy społecznej należą do posiadacza środków produkcji — kapitalisty oraz że bodźcem i siłą napędową produkcji jest dążenie kapitalisty do osiągania zysku. Zysk jest tu głównym motywem i celem działalności gospodarczej. Należy podkreślić, że sprzeczność między społecznym charakterem wytwarzania a prywatnokapitalistyczną formą przywłaszczania jest ekonomiczną podstawą głównego antagonizmu społecznego w gospodarce kapitalistycznej, antagonizmu między klasą robotniczą a burżuazją.